Een terugkerende evacuee in Nederland
Hans Hogerheijde op weg naar Hasselt.

Donderdag 13 september 2007.
door Bé van der Weide

Amsterdam.
Het vertrek vanuit Coevorden met mijn vaste fotograaf Martin Duizendstra voor herdenking.nl richting station Sloterdijk was als een schoolreisje. 's Morgens om zes uur uit bed, omdat ik dat zo gewend ben van mijn werk en direct de verse bolletjes smeren voor mijn gast Hans Hogerheijde. Vanzelfsprekend eerst nog even de mail bekijken of er nog spannende zaken zijn, bijvoorbeeld aanmeldingen voor de ontmoetingsdag.

Om acht uur waren we op weg naar de Lichtmis, in de tegengestelde richting waarvan Hans naar Coevorden is gekomen. Het is heel apart maar vanaf dat moment waren we, Martin en vooral ik, alleen maar bezig met evacuees en had ik de verbeelding dat ik het scheepje vanuit Hasselt richting Dedemsvaart al tegen zou kunnen komen. De werkelijkheid was natuurlijk anders. Bij de Koperen Hoogte van ondernemer van der Most, gingen we linksaf richting Zwolle en zagen aan de rechterzijde de licht kronkelende Vecht onder ons doorglijden.

Via Amersfoort, de A1 kwamen we volgens planning, ik ben een controlefreak en dat is dan ook gelijk een reeds door mij onderkende beperking, op de Ringweg van Amsterdam aan. Het telefoonnummer van Hans was al ingeprogrammeerd en ik hoefde alleen maar op een knopje te drukken om met hem te kunnen praten via de achteruitkijkspiegel waarin de allernieuwste electronica ingebouwd zit. Onbewust moest ik denken aan het Rode Kruisbericht, waarin het opvanggezin Arkema het welbevinden van Hans overbracht aan zijn ouders.

Station Sloterdijk, wat een geweldig krioelende mensenmenigte en auto's en in mijn gedachten had ik gele wielklemmen toen ik de auto voor het station parkeerde, toch maar even een extra eurootje er in gooien, je weet maar nooit. En in mijn knaloranje jas, liep ik de ontvangsthal van de NS binnen. Een kwiek mannetje sprong direct op om mij te begroeten. Hans Hogerheijde. Hij was kleiner dan ik me had voorgesteld, maar waarschijnlijk ligt dit ook aan mijn lengte en omvang, bedenk ik me met enige zelfspot.

Station Sloterdijk Amsterdam
Station Sloterdijk, rechts Hans Hogerheijde

Twee grote koffers werden ingeladen en we discussieerden over de manier waarop we naar de Spaarndammerbuurt zouden rijden, het navigatiesysteem besliste buiten ons om en we volgende de electronica die ons keurig op de plek van bestemming bracht. Zachtjes reden we door de prachtige volksbuurt met een architectuur waarvan je direct onder de indruk kwam. De ogen van Hans gleden langs de rode bakstenen gebouwen en ik hoorde hem slikken. "Sorry" fluisterde een door emoties overmande Hans. "Geeft niets Hans, daarvoor zijn we gelukkig mensen."

We stopten in de Zaanstraat, piepende remmen van treinstellen die zachtjes voortbewegen aan de overkant van de straat, vitrages die opzij geschoven werden om te kijken wat er in de straat gebeurde. We kijken omhoog richten de meerdere verdieping en Hans staat met zijn hand voor de mond te kijken en op afstand zie ik de beelden door zijn hoofd flitsen. Al die herinneringen, al die belevenissen, familie, portieken, oude foto's. Dit is de plek waar Hans is opgegroeid en zomaar zijn we 60 jaar terug in de tijd en vertelt Hans over de omgezaagde bomen, de gesloopte hekken.


Zaanstraat Amsterdam
Zaanstraaat, de straat waar Hans Hogerheijde opgroeide.

Een grote motor met een oude man komt aangereden, rijdt langzaam onze kant op en stopt. Wij wachten af. De klep van de helm gaat met een snelle handbeweging open en met een onververvalst Amsterdam accent roept de man:"Coevoooorde?". Wij knikken en de motor wordt op de stoep gezet.

Emiel Ros
Emiel Ros.

Een boom van een kerel op hoge leeftijd geeft ons een hand en begint direct met Hans te praten. Emiel Ros, jaren geleden heeft hij me een e-mailtje gestuurd over een vliegtuig dat in de Spaarndammerbuurt terecht is gekomen en nu zie ik hem in levende lijve. Een echte Amsterdammer en een tijdgenoot van Hans. Wij houden ons een beetje op de achtergrond en luisteren aandachtig. Emiel doet mee aan een geschiedenisproject en voor hem gaan alle deuren in de buurt open en zo gaan we de hele buurt door en komen in allerelei woningen waarin Hans Hogerheijde is geboren en getogen.


buurthuis Amsterdam
Een buurthuis, herinneringen worden gedeeld.

Voor een kop koffie worden we uitgenodigd in een buurtcentrum, vroeger een van de zovele scholen in de Spaardammerbuurt. We komen tussen wat oudere dames te zitten, ik schat ze op een jaar of tachtig. Een levendig gesprek ontstond en Hans was weer helemaal terug in de tijd. De dames glommen en gloeiden van de herinneringen. Helaas moesten ze sjoelen, want dat deden ze alle dagen.

Aan het eind van de Zaanstraat zagen we een oudere, modern geklede, vrouw met twee kinderen onze kant op komen. Het meisje had een camera bij zich en het jongetje een notitieblokje. Het meisje had wel 5 boeken van Anne Frank! De lagere school had gehoord van het bezoek van Hans en vol enthousiasme werden de verhalen van Hans aangehoord, opgenomen en genoteerd. De kinderen waren onder de indruk van wat er gebeurd was in hun buurt.


Lagere schoolkinderen
Lagere schoolkinderen interviewen Hans Hogerheijde.

Na een bezoek aan de plek waar het vliegtuig neergestort was en iemand die we tegenkwamen ons verzekerde van het feit dat hij visioenen heeft gehad over het vliegtuig dat zich in zijn appartement had geboord, zonder dat hij het wist dat dit in de oorlog werkelijk was gebeurd, picknickten we in een Amsterdams hofje. Ik zie me in Coevorden niet op het marktplein zitten met een koeltas en een kan met koffie, maar in Amsterdam maakt het allemaal niets uit. In Amsterdam is blijkbaar niets raar of bijzonder.


Bewoner West-Zaanstraat Amsterdam
Bewoner Westzaanstraaat, overtuigd van zijn visioenen over een vliegtuig

We reden vanuit de Spaarndammerbuurt, dwars door de grachtengordel met al die fietsers, voetgangers en auto's richting het havengebied en de ring van Amsterdam. Het was een hele ervaring om de betrekkelijke rust van de A1 te mogen beleven als je door de stegen van Amsterdam bent gereden.

Binnenstad Amsterdam
Dwars door de binnenstad van Amsterdam.

We waren op schema en alleen files konden onze reis naar Genne onder de rook van Hasselt qua planning nog in de war brengen.

Genne
De IJssel gleed onder ons voorbij en bij Zwolle noord ging de richtingaanwijzer aan om de afslag Dalfsen te nemen. Na de afrit reden we richting Hasselt en het was alsof we door een tijdzone reden. De boerderijtjes werden ouder en het landschap werd steeds groener. De vecht meandert traag door het landschap en we kwamen door steeds smaller wordende kronkelende weggetjes. Aan de rechterzijde een restant van een kazemat uit de Tweede Wereldoorlog en plotseling over de winterdijk rijdend, zien we een boerderijtje uit 1865 tussen de fruitbomen verschijnen. Het huis van onze gastvrouw, waar ik enkele maanden geleden mee in contact kwam via het internet. Er is namelijk een relatie tussen Amsterdam en Coevorden via Hasselt.


Potkacheltje in Genne
Het potkacheltje in Genne.

Vader zat ons op een bankje voor de boerderij op te wachten, onze gastvrouw was binnen in de keuken bezig met de maaltijd en na een voorstelronde namen wij plaats in de keuken bij een houtgestookte kacheltje waar de soep en een stoofpotje met gedroogde appeltjes stond te trekken. Ik nam naast het houtkacheltje plaats in de grote ligstoel waar meerdere generaties voor mij ook knikkebollend de maaltijd moeten hebben afgewacht.


Boerderij 1865
Het boerderijtje uit 1865

Het was alsof de tijd stil heeft gestaan. Op gedragen toon ging vader voor in gebed en mochten wij de maaltijd gebruiken. Een echte ouderwetse met liefde bereidde maaltijd, het was alsof we bij een familielid op bezoek waren. We hebben daar ook de dagen erna nog over gesproken. De maaltijd was voortreffelijk! Na een dag reizen begon de warmte mij parten te spelen, de ogen werden kleiner. Maar de "familie biebel", herkenbaar aan de ietwat loslatende rug, waarvan de herkomst ook een prachtig verhaal bevatte, bracht uitkomst. Na de heerlijke maaltijd, werd er door vader gebladerd om bij een psalm over de bedevaartsgangers te stoppen. Op gedragen toon werd er gelezen en ter afsluiting werd er gedankt voor de maaltijd.


de omgeving.
De omgeving, stilte en rust in Genne.

We hadden nog een lange avond voor ons, met het zicht op de Vecht strekten we onze benen op de landerijen van de boerderij uit vervlogen tijden. In de verte fourageerden ganzen van het groene malse gras. Wat een ruimte, wat een rust!


Hasselt
Over kronkelende weggetjes reden we naar het hanzestadje Hasselt. Een vestigingstadje zoals Coevorden er vroeger ook eens uit gezien moet hebben. Aankomend bij het voormalig stadhuis van Hasselt, werden we verwelkomd door de spontane vrouwelijke gids, die ons door de steegjes leidde. "Dit moet het straatje zijn waar ik ben opgevangen!" riep Hans Hogerheijde. En inderdaad, het was de Hofstraat waar een van de opvangfamilies woonde. De woningen zijn weliswaar vernieuwd, maar helemaal in oude staat opgebouwd. Zelfs de deurbel was een ouderwetse koperen trekbel. Nostalgie ten top!


Stadwandeling Hasselt
Voor het voormalig stadhuis in Hasselt.

Stadwandeling Hasselt
Hans'opvanghuisje in de Hofstraat van Hasselt.

Stadwandeling Hasselt
Op bezoek bij iemand die alles heeft meegemaakt.

Stadwandeling Hasselt
De haven van Hasselt.

Langs de sluizen, bruggetjes en huizen trekkend, staat een man te wachten op onze komst. Met een hartelijk handschudden begroet hij ons. Hij weet er nog alles van, al die kinderen die hier in de schepen op de vloer hebben gelegen. Waar ze uiteindelijk allemaal terecht zijn gekomen, dat wist hij niet. Hans vertelde hem, dat hij een van de kinderen was. Na een afscheidshandruk trokken we verder langs de stadsmuur richting de kerk en het voormalig stadshuis waar een zaal vol mensen ons opwachtte om het verhaal van Hans te horen en hem de verhalen vanuit Hasselt te vertellen. Het was een geanimeerde avond en veel mensen konden details vertellen die we nog niet wisten. Ook werden brieven meegenomen die al meer dan zestig jaar geleden zijn geschreven door hongerkinderen. Ook hier waren kinderen van toen aanwezig!

Historische Vereniging Hasselt
Aandachtig gehoor in Hasselt.

Historische Vereniging Hasselt
Hans vertelt in het voormalig stadhuis van Hasselt.

Het einde van de avond naderde en na uitwisseling van veel informatie en het versterken van de samenwerking tussen Hasselt en Coevorden ging een ieder zijn's weegs.

Wat een indrukwekkende avond in dit prachtige voormalige stadhuis!


Coevorden
We reden in het donker langs de Dedemsvaart richting de Lichtmis en gingen langs de route waar Hans op de vloer van het schip langs gevaren moet zijn, knikkebollend zat hij naast me, het was een vermoeiende eerste dag. Over de Krimweg aankomend naderden we het hotel en konden we de dag afsluiten.


Een eerste boeiende dag!